Bp Zbigniew Kiernikowski - Duchowy wymiar sztuki
2011-02-13 09:22:48 Artykuł czytany 2200 razy

Ekspozycja obrazu "Ekstaza świętego Franciszka" hiszpańskiego malarza El Greco w Muzeum Diecezjalnym w Siedlcach ma duże znaczenie nie tylko dla określonego kręgu specjalistów z zakresu sztuki, ale jest wydarzeniem duchowym i kulturalnym o szerokim wydźwięku i zasięgu. Uświadamia nam też i przypomina na nowo funkcję, jaką pełnią muzea kościelne. Poprzez gromadzenie śladów kultu i tożsamości religijnej dają nam one szansę na doświadczanie bliskiej relacji z przeszłością, z wyznawaną wiarą i tradycją. Duchowe przeżycia i wyciszenie się przy sztuce sakralnej, których uczymy się w muzeach, pozwalają nam głębiej wnikać w tajniki wiary. Sztuka sakralna służyła i służy nadal uwznioślaniu przeżyć religijnych, otwiera nas na Boga. Uczy skupienia i wnikania w znaki i symbole, jakimi artyści przez lata przemawiali do ludzi wierzących.

Muzea kościelne, zachowując dzieła sztuki, wspomagają przekaz wiary i pielęgnują chrześcijańskie tradycje. Przechowują te dzieła nie tylko jako pamiątki przeszłości, lecz także jako świadków niezmiennej wiary, przyjmowanej i wyrażanej w kolejnych epokach na różne sposoby, stosownie do warunków i okoliczności. Dzieła sztuki bowiem podejmują bardzo często tematykę religijną. Nawet wtedy, gdy wydają się koncentrować głównie na człowieku, ujmują go zazwyczaj w odniesieniu do Boga czy - stosownie do innych wierzeń - do bóstw lub innych rzeczywistości świata pozaziemskiego. Przekazując wartości ludzkie, odnoszą je do ducha, do rzeczywistości nadprzyrodzonej.

W bogatej tematyce sztuki religijnej znaczną rolę odgrywają obrazy świętych. Artyści przedstawiali ich w różnych sytuacjach i ważnych momentach życia: nawrócenie, powołanie, spotkania wspólnoty świętych; ukazywali ich odniesienie do Chrystusa i Matki Bożej. W tę grupę obrazów przedstawiających postaci świętych wpisują się również próby artystycznego wyrażenia tak szczególnego momentu w życiu świętego, jakim jest ekstaza. Sam termin ekstaza (po grecku ek-stasis) oznacza stan czy bycie poza czymś, poza sobą. W języku religijnym ekstaza oznacza szczególne doświadczenie, uniesienie ducha (duszy) człowieka, w którym uzyskuje on wyjątkowe odniesienie do rzeczywistości będącej poza nim - do Boga, do świata nadprzyrodzonego. Ekstatycznemu przeżyciu towarzyszą pewne zmiany w zachowaniu i sposobie bycia człowieka, powodujące czasem zawieszenie zwykłych czynności organizmu, jak na przykład ustanie aktywności zmysłów, nieodczuwanie i nieodbieranie bodźców zewnętrznych czy trwanie w bezruchu.

To, co jest najważniejsze w ekstazie, to relacja do obiektu ekstazy, konkretnie: odniesienie człowieka do Boga. Odbiór prawdy i obecności Boga jest w tym przeżyciu tak silny, że człowiek wychodzi jakby poza siebie. Przeżywa w głębi swego jestestwa jedyną, niepowtarzalną i najistotniejszą dla niego w tym momencie więź z Bogiem, czując się zarazem umiłowanym przez Boga. Poza tym doznaniem nic dla człowieka wtedy się nie liczy. Jednym ze świętych często przedstawianych w chwili ekstazy jest św. Franciszek z Asyżu. Moment szczególnego uniesienia duchowego św. Franciszka jest związany z otrzymaniem przez niego stygmatów, czyli ran na ciele odpowiadających ranom Chrystusa Ukrzyżowanego.

Mamy szczęście taki właśnie obraz, przedstawiający św. Franciszka w chwili ekstazy oglądać od 15 października br. w Muzeum Diecezjalnym w Siedlcach. Będziemy mogli zobaczyć jak hiszpański malarz El Greco przy końcu XVI w. językiem sztuki malarskiej opowiedział o ekstazie, którą przeżył św. Franciszek w chwili otrzymania stygmatów. Uderzające jest ujęcie tego momentu ukazujące skoncentrowanie całej postaci Świętego na Kimś, kto dla nas, oglądających obraz, nie jest widoczny. Całe dzieło komunikuje nam jednak, że dla Świętego w tej chwili nic nie jest ważne, wprost nie istnieje nic poza odbieraną przez niego Obecnością, do której jest przyciągnięty, w nią wpatrzony, jej oddany. Wyrażają to m.in. lekko pochylona do przodu postawa jego ciała i układ rąk, a umieszczona obok ludzka czaszka przypomina o przemijalności tego, co doczesne.

Stojąc przed obrazem hiszpańskiego malarza możemy, z jednej strony, podziwiać artyzm tego dzieła, a z drugiej - niespodziewanie przybliżamy się do postaci samego św. Franciszka oraz do Niewidzialnego, którego widzi Święty. Budzi się też w nas refleksja nad tym przedziwnym znakiem świętości - nad stygmatami, nad naznaczeniem ludzkiego życia Bożą obecnością, związaną z ranami na ciele.

Obraz ten, sprzed niemal pięciu wieków ma szczególną wymowę i w dzisiejszych czasach. Jego przesłanie, związane z osobą św. Franciszka w tym tak bardzo szczególnym momencie jego życia, jakim było otrzymanie i przyjęcie stygmatów 14 września 1224 r., jest bardzo aktualne dzisiaj dla nas, dla współczesnych ludzi. Dar stygmatów, ran na ciele - o których świadczy św. Paweł (zob. Ga 6,17) - to zewnętrzny znak wyrażający przynależność człowieka do Chrystusa, to jakby utożsamienie się z Cierpiącym i Zmartwychwstałym. Dla św. Franciszka dar stygmatów oznaczał potwierdzenie i przypieczętowanie całego życia, w którym tak bardzo przylgnął do Chrystusa. Dopełniło się wówczas w nim to, co jest istotą i celem życia każdego chrześcijanina: Jeżeli przez śmierć, podobną do Jego [Chrystusa] śmierci, zostaliśmy z Nim złączeni w jedno, to tak samo będziemy z Nim złączeni w jedno przez podobne zmartwychwstanie (Rz 6,5).

Przed nami staje więc dziś prawda, iż życie każdego człowieka, wpatrującego się w Chrystusa ukrzyżowanego i zmartwychwstałego, także przez pryzmat ekstazy św. Franciszka, otrzymuje nową jakość. Dokonuje się to zwłaszcza wtedy, gdy człowiek odkrywa znaczenie i wartość ran Chrystusa dla własnego życia - choćby te rany nie odbijały się na ciele w fizyczny sposób, jako widoczne stygmaty. Życie człowieka otrzymuje wówczas nowy wymiar, zakryty dla wielu, zyskuje nową perspektywę niemożliwą do pojęcia ludzkim umysłem. Jest to moc zwyciężania śmierci i życia w obecności miłującego Boga Ojca.

Siedlce, 4 października 2004 r.
we wspomnienie św. Franciszka z Asyżu

Biskup Zbigniew Kiernikowski
Ordynariusz Diecezji Siedleckiej

Odśwież obrazek.

"Publikowane komentarze sa prywatnymi opiniami użytkowników portalu. Portal nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.